2
دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران
چکیده
کنش اعتراضی به عنوان یک رفتار دفاعی طبیعی در انسان، در علوم مختلفی محل بحث علمی است. از این حیث که اعتراض یک رفتار است در دانش فقه موضوع احکام تکلیفی و وضعی بوده و از حیث اخروی میتواند مقتضی پاداش یا عقوبت باشد، و از حیث اینکه بروز هر رفتاری مبتنی بر یک سری خصیصههای روانی و اخلاقی در انسان است، مقتضی مطالعه روانشناختی نیز هست. این خصایص انسانی در شکل گیری کنش اعتراضی، چنانچه مورد پرورش و تربیت واقع شود، میتواند رفتار شخص را به صواب نزدیک نماید و به آن ضابطه و سنجیدگی ببخشد. نقطه تلاقی نگاه روانشناختی(هستها) و فقهی(بایدها) همین است؛ که در فضای خانواده آنچه لازمه پرورش خصایص مذکور در صیانت از طغیانگری اعضای خانواده به هنگام اعتراض است، تکلیف فقهی اعضای خانواده بالاخص والدین است. در این پژوهش به یازده خصیصه در انسان اشاره شده و متعلق تکلیف شرعی والدین در تربیت اعضای خانواده بر اساس وظیفه صیانتی آنان به عنوان «تربیه الوقایه» قرار گرفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با مراجعه به منابع کتابخانهای و در مواردی مصاحبه با خبرگان روانشناسی و علوم تربیتی است.