چالشها و راهکارهای مدیریت اقتصادی خانواده در زوجین دارای معلولیت ذهنی
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
چکیده
پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی چالشها و راهکارهای ساماندهی امور اقتصادی زوجین دارای معلولیت ذهنی در چارچوب فقه امامیه و حقوق ایران میپردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که با توجه به قرار گرفتن افراد دارای معلولیت ذهنی در زمره محجورین (صغیر، سفیه یا مجنون) اهلیت تصرف مستقل آنان در امور مالی محدود شده و این مسئله، مدیریت اقتصادی زندگی مشترک و تحقق حقوق مالی زوجین را با چالشهای جدی مواجه میسازد. در این راستا سه محور اساسیِ مهریه، نفقه و اجرتالمثل کار ایام زوجیت، در سه فرض ابتلای زوج، زوجه یا هردو به معلولیت ذهنی، بهصورت تطبیقی تحلیل شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که پرداخت مهریه با استناد به قاعده رفع، اصول مسئولیت مدنی محجور و مقررات حقوقی برعهده ولی یا قیم زوج معلول ذهنی بوده و حسب وضعیت اهلیت زوجه، به خود او یا ولی/قیم وی پرداخت میشود. در خصوص نفقه نیز با استناد به عمومات ادله شرعی و قوانین مدنی، وجوب پرداخت آن، حتی در فرض عدم تمکین ناشی از معلولیت ذهنی (به عنوان عذر عقلی) باقی است و تأمین آن از محل درآمد زوج معلول تحت مدیریت ولی یا از طریق الزام زوج سالم امکانپذیر است. همچنین زوجه دارای معلولیت ذهنی که امور متعارف زوجیت را انجام میدهد، با تمسک به قاعده احترام مال و عمل مسلم و قوانین حمایت از خانواده، مستحق دریافت اجرتالمثل بوده که پرداخت آن برعهده ولی یا قیم زوج و مدیریت آن برعهده ولی یا قیم زوجه خواهد بود.
