تأملی در فلسفه اعطای صلاحیتهای استثنایی به محاکم در دعاوی و امور خانواده؛ کارکردها و چالشها
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
چکیده
چکیده نظام تقنینی ایران بهمنظور حمایت از نهاد خانواده و برخی اشخاص آسیبپذیر، صلاحیت عام محاکم را تخصیص زده و رسیدگی به دعاوی خانوادگی را در صلاحیت دادگاههای خانواده قرار داده است. با این حال، مبانی، ضرورت و قلمرو برخی صلاحیتهای استثنایی در این حوزه، ازجمله صلاحیت دادگاه محل سکونت زوجه، موضوع ماده۱۲ قانون حمایت از خانواده، همچنان با ابهام و چالش مواجه است. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که اعطای این نوع صلاحیتهای استثنایی تا چه اندازه مبتنی بر مبانی شرعی و اسناد بالادستی بوده و چه آثار و پیامدهایی در فرآیند دادرسی و تحکیم خانواده به دنبال دارد؟ این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانهای، اسناد بالادستی و موازین شرعی، نشان میدهد که حمایت یکجانبه از زوجه، بویژه در دعاوی مربوط به مطالبه عین منقول، میتواند به ترجیح بلامرجح، خدشه به توازن دادرسی و نقض اصل تساوی اصحاب دعوا منجر شود. همچنین فقدان ضابطه مشخص در جهت تعیین و استمرار این صلاحیتها، زمینهساز اطاله دادرسی و بروز چالشهای اجرایی و قضایی شده است. بر همین اساس، بازنگری در قلمرو و نحوه اعمال صلاحیتهای استثنایی دادگاه خانواده، متناسب با موازین شرعی و الزامات عدالت دادرسی، ضروری به نظر میرسد.
